bosseloo

Theo Raats

Het oudejaarszingen in Bosseloo

Ook in De Blikken loopt het jaar ten einde. Er wordt druk heen en weer gelopen. De laatste boodschappen zijn gedaan tot de winkel van Marie De Keutel is leeggekocht. Daarna komen de mensen klagen. De olie om de ouwejaarsrommel in te bakken is aangevuld met water. Dat had De Keutel al dagen tevoren gedaan. Te stom om te weten dat olie drijft op water.
Om geen geld te hoeven geven bakt Gerda van Jan Sleutel oliebollen tot ze haar neus uitkomen. Net als het jaar daarvoor krijgt iedere oudejaarszinger die avond een oliebol. Toen vielen ze wat donker uit. De ochtend na oudjaar lag de tuin vol. Er gingen honden dood die nacht. Maagklappen. Niet alle honden kunnen er tegen.
Er wordt gezongen in het dorp. Op school. De herdertjes lagen en Hoe lijt dit kindeke en Nu zijt wellekome. Teksten met een hoog opoegehalte. Sommige kinderen zouden het wat moderner willen. Wat meer rap. Maar de nonnen zijn de baas. Ze terroriseren het onderwijs en dwingen de ouders op hun knieën. Vanaf de laatste week voor de kerst maken zij samen met de pastoor de dienst uit.
De Maria-grot in de kerk is verbouwd tot stal. Vorig jaar had een echte koe de kerk ondergescheten en had bovendien ook broekhoest. Ieder keer als de pastoor iets wilde zeggen op de preekstoel hoestte de koe huuuu huuuu. Daarna klapperkakte hij alles onder. Het was geen doen. Nu staat er een kunstkoe. Papier-maché. Het lijkt nergens op. Zwart-wit. Dat wel. En gipsen beelden van de familie Nazareth. Jozef en Maria Nazareth. Jozef laat duidelijk blijken dat hij de vader niet is. Totaal ongeïnteresseerd. Maria heeft het te druk met naar Jezus kijken. Die ligt in zijn blootje met zijn armen wijd op een bosje stro. Komt u maar.
Er is ook een kameel. Die heeft al veertig keer moeten horen dat hij te vroeg is. Hij staat met zijn kont naar het gezinnetje en schaamt zich dood voor al die armoe. Op zes januari wordt hij pas verwacht. Met zijn baas, de koning van Faraway. Dat wil zeggen: de een zegt dat er ieder jaar drie koningen deze kant opkomen en een ander zegt drie wijzen. Dat is niet hetzelfde, want de eerste wijze koning moet nog geboren worden. Er staan wel drie koningen te wachten in de coulissen tot ze op mogen. Er gaan geruchten dat er mirre, wierook en goud te verdelen zijn. Voor dat laatste krijg je nog wel mensen op de been. Maar wierook snuiven ze iedere week en niemand kan nog uitleggen wat mirre is.
Ja, een geurstof. Daar kom je niet voor uit je stoel.
Bets van Boven vindt het maar niks. Zij maakt de kerk schoon voor een hongerloon en werd laatst door de pastoor gepakt in de rechter beuk. Op het zijaltaar. Terwijl ze de heilige Anthonius stond te soppen. Ze kon geen kant op. Bets gaat een geintje niet uit de weg, maar de pastoor vindt ze een viezerik. Hij zuipt, weet ze als geen ander. Ze ruikt het niet alleen, ook de miswijn vliegt er doorheen. Het is niet aan te slepen. Bovendien wilde hij eerst iets met zijn sigaar in haar. Dat heeft ze geweigerd. Hij viert zijn afwijkingen maar ergens anders.
Het is aan haar te danken dat de koe er uit vloog. Thuis moet ze al genoeg stront ruimen want meneer van Boven wil wel bonken maar de gevolgen zijn voor haar. Zodoende maakt ze altijd een gevulde indruk en sjouwt intussen haar koters achterna.

Op oudejaarsmorgen is het druk in de kerk. Het vat met wijwater wordt gevuld en de ene fles na de andere wordt ondergedompeld. Allemaal tegen het onweer. Palmtakjes krijg je er gratis er bij. Zo kan iedereen zijn eigen gevaren keren. Als je gelooft tenminste. Anders werkt het niet.
Zo tegen een uur of zeven s’ avonds gaat het beginnen. In het huis van de van Bovens gaan nu álle lichten aan. Ook de kerstverlichting. De kerstboom staat nog. Traditie. Tot twee keer toe bijna afgebrand wegens kortsluiting. Van Boven vloekt dagelijks Gerrit Pereboom en zijn elektriciteitswinkeltje naar de hel. Honderd lampjes voor maar 2,99. Rommel. Grote bek en als het er op aankomt word je belazerd waar je bijstaat. Dat Bets iedere dag de boom nat houdt met de plantenspuit tegen het uitvallen weet van Boven niet. Ander zouden er harde klappen vallen waar de kinderen bij zijn.
Veel helpt het spuiten trouwens niet. Tot augustus loopt het hele gezin met dennennaalden in de sokken.
Meneer zet de jenever koud. Bets telt de kinderen en mist er twee. Die zijn oudejaar aan het zingen. Verkleed als herder lopen ze de straten af en gooien bij ieder huis de deur open. “De herdertjes lagen bij nachte,” verklaren ze hun gedrag. Dat levert geld op.

Bij Muziekhandel Stappenberg zit de stemming er nog niet in. Pa sombert wat. De vooruitzichten zijn niet rooskleurig. Per 1 januari accijns op de mondharmonica, verhoogde btw op de percussie en over twee maanden wordt de bladmuziek vrij van rechten. Dat wil de branche althans. Hij vreest het ergste. Janet Stappenberg is wel een lekker wijf maar daar word je ook niet vet van als je niks te vreten hebt. Er lopen ook al vijf Stappenbergjes rond. Muziek zet aan tot daden.
De broertjes van Boven zijn ondertussen in handen gevallen van twee mannen die samenwonen in de Nagtegaallaan. Voor drie keer de dagopbrengst mogen ze de jongens even hebben. De broertjes zitten er niet mee. Geld maakt veel goed. Als ze klaar zijn wordt hun ten strengste opgedragen hier met niemand over te praten omdat dan de heilige rituelen verbroken worden en dat kan verschrikkelijke gevolgen hebben. De jongetjes knikken braaf en hijsen zich terug in hun schapenvacht. Zingen nog een keertje de Herdertjes lagen bij Nachte en gaan dan naar huis. Ze zijn moe en het is weer mooi geweest. Ze willen de wende ook nog meemaken.
Het is nu negen uur. In de meeste huizen staat de televisie aan. Er zijn grappenmakers die het land voor schut lachen.
Niet waar het de Houtmannetjes betreft. Die zijn VPRO. Dus die kijken vanavond niet. Ha, daar zijn ze consequent in. Ook de Here Jezus komt er niet in. Vandaar dat Kees en Hannah nu met z’n tweeën aan de keukentafel zitten. Annemiek wilde niet komen. Misschien komt ze wel nooit meer. Hannah heeft haar betrapt toen ze uit de kerk kwam. Het gaf een hoop gedonder. Kees is allergisch voor wouwel en bazel. Een goeie opvoeding is een opvoeding zonder kruis of kelk. En achter hun rug om laat die muts zich bekeren. Ze hebben haar voor de keus gesteld. Nu is ze weg. Halleluja. Houtman is er niet rouwig om. Ze is zeventien. Mooie leeftijd om op te rotten.
“ Als haar geld op is komt ze wel terug, “ zegt hij stroef. Hannah is er niet zeker van. Als ze met een christen aan de haal gaat kunnen ze het wel schudden.

Om tien uur zit de ouwe baron in het vervallen landhuis aan de Zuidweide te luisteren naar het gezever van zijn huishoudster. Een keer per jaar gunt hij haar die lol. Ze lult aan één stuk door en pas als ze adem hijgt zegt hij ja. Of nee. De tijd gaat verder. Ook voor hem. Zijn titel is erfelijk maar hij heeft geen nakomelingen. Het geld gaat naar de kerk. Hij lacht genietend. De pastoor zwaait altijd enthousiast als hij hem tegenkomt.
Er is helemaal geen geld. Hij heeft een pensioentje. Het huis staat op instorten. Als het in elkaar sodemietert is alles weg. Waarschijnlijk houdt hij samen met de huishoudster enkel door hun aanwezigheid de boel overeind. Ze hebben het weer een jaar gered. Over drie maanden wordt hij tachtig en hij gelooft het wel. Het houdt hem niet echt bezig.

Ze zijn niet aan zijn deur geweest om te zingen. Er gaan praatjes. Hij weet het. De huishoudster hoort wel eens wat, hoewel ze haar nooit rechtstreeks aanspreken. In het dorp wordt achter haar rug gesmiespeld. Maar de rechter heeft hem vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. Sindsdien is het rustig in de tuin. De boomhutten vallen geleidelijk uit elkaar en er hangt nog een jasje dat nooit is opgehaald.
De huishoudster schenkt een borrel voor hem in en neemt zelf ook wat. In het dorp slaat de klok nu elf keer.

Het oudejaarszingen is nu voorbij. In het dorp al eerder, maar sommigen zijn de boeren afgeweest in de hoop meer te krijgen omdat ze er meer moeite voor moeten doen. Daar hebben de boeren geen boodschap aan. Die zijn afstanden gewend. De zangers mogen wel binnenkomen om hun kunstje te doen en krijgen dan een neut. Na drie boeren zijn ze straalbezopen. Ja, eerst die warmte binnen. En dan de kou weer in. Bertje de Vegt en Hannes Walvis lopen in het donker struikelend de verkeerde kant op en dreigen in Meerland terecht te komen.
“ Dat nooit, “ roepen ze als ze het vurig verlichte crucifix op de kerktoren zien. In Meerland moet je niet zijn. Daar snijden ze je ballen eraf en de vrouwen hebben er een slechte adem. Ook hangen ze regelmatig iemand op die samenzweert. Dat mag daar allemaal. Koos van Baalen heeft het met eigen ogen gezien. Ze keren als de bliksem om en rennen de nacht weer in. Buiten adem bereiken ze rond elf uur De Blikken en als ze weer enigszins hersteld zijn schieten ze nog even de broertjes Weinberg te hulp. Die hebben een week geleden in het Leuterbosje een kist pantservuisten opgegraven die de Duitsers daar na de tweede wereldoorlog hadden verstopt. Ze denken dat het geinig is om die dingen op oudejaarsnacht om twaalf uur te laten ploffen.
“ Dat gaat klappen geven man,” roept Ari opgetogen. Met z’ n vieren sjorren ze de kist met de honderd granaten onder de muziektent vandaan waar ze hem hadden verborgen en zetten hem op het dorpsplein. Het is twaalf uur als de klokken beginnen te luiden en de sirenes gaan loeien. De eerste vuurpijlen vliegen de lucht in. De mensen komen naar buiten. Het plein stroomt vol. Gelukkig nieuwjaar. De beste wensen. Lang zal iedereen leven in de gloria allemaal.
Met een pantservuist in de hand wringt Ari zich door de menigte tot midden op het plein.
Even wacht hij, voor het effect.
Dan trekt Ari Weinberg de slagpin eruit en werpt de granaat met een sierlijke boog in de kist.

Meer werk van Theo Raats